เจาะสำรวจดินคืออะไร? ทำไมต้องทำก่อนสร้างบ้าน ป้องกันปัญหาบ้านทรุดหลักล้าน

เจาะสำรวจดินคืออะไร ทำอะไรบ้าง?

การเจาะสำรวจดิน คือการเจาะหลุมลงไปในดินลึก 10–30 เมตรขึ้นไป (ตามขนาดอาคารและสภาพชั้นดิน) เพื่อเก็บตัวอย่างดินและทดสอบความแน่นของดินทุกระยะความลึก ข้อมูลที่ได้จะบอกว่าใต้ที่ดินของคุณมีดินชนิดใดบ้าง ชั้นดินแข็งที่รับน้ำหนักได้อยู่ลึกเท่าไร และระดับน้ำใต้ดินอยู่ตรงไหน

งานภาคสนามส่วนใหญ่ใช้การเจาะระบบฉีดล้าง (Wash Boring) ร่วมกับการทดสอบตอกทะลวงมาตรฐาน (Standard Penetration Test, SPT) ตามมาตรฐาน ASTM D1586 ทุกระยะประมาณ 1.5 เมตร พร้อมเก็บตัวอย่างดินส่งทดสอบในห้องปฏิบัติการ ใช้เวลาหน้างานประมาณ 1–2 วันต่อหลุมสำหรับบ้านพักอาศัย — อ่านขั้นตอนโดยละเอียดและระยะเวลาแต่ละช่วงได้ที่ เจาะดินใช้เวลากี่วัน? ไทม์ไลน์งานเจาะสำรวจดิน

ขั้นตอนการเจาะสำรวจดิน

1. วางแผนและกำหนดตำแหน่งหลุมเจาะ — วิศวกรกำหนดจำนวนหลุมและความลึกตามขนาดอาคารและสภาพพื้นที่
2. ขนย้ายและติดตั้งเครื่องเจาะ — เครื่องเจาะเข้าถึงได้ทั้งพื้นที่เปิดและพื้นที่จำกัด เช่น ในตัวบ้านหรือโรงงาน
3. เจาะเก็บตัวอย่างดินและทดสอบ SPT — เจาะระบบฉีดล้าง (Wash Boring) พร้อมตอกทะลวงมาตรฐาน (SPT) ทุกระยะประมาณ 1.5 เมตร จนถึงความลึกที่กำหนด
4. วัดระดับน้ำใต้ดิน — บันทึกระดับน้ำในหลุมเจาะเพื่อใช้ออกแบบงานใต้ดิน
5. ทดสอบตัวอย่างดินในห้องปฏิบัติการ — เช่น Atterberg's Limits, ปริมาณความชื้น, Unconfined Compression
6. จัดทำรายงานรับรองโดยวิศวกร — รวม Boring Log ค่า SPT ผล Lab และข้อแนะนำฐานราก ใช้เวลาประมาณ 7–14 วันทำการหลังจบงานสนาม

งานสนามสำหรับบ้านพักอาศัยใช้เวลาประมาณ 1–2 วันต่อหลุม — อ่านไทม์ไลน์ละเอียดที่ เจาะดินใช้เวลากี่วัน

มาตรฐานที่ใช้ในการเจาะสำรวจดิน

การเจาะสำรวจดินและการทดสอบอ้างอิงมาตรฐานสากลและข้อกำหนดของไทย ได้แก่ การทดสอบตอกทะลวงมาตรฐาน (SPT) ตาม ASTM D1586 การเก็บตัวอย่างดินคงสภาพด้วยกระบอกผนังบางตามวิธี ASTM D1587-15 การเจาะเก็บแท่งหินตาม ASTM D2113 เมื่อพบชั้นหิน การทดสอบคุณสมบัติดินในห้องปฏิบัติการตามมาตรฐาน ASTM ที่เกี่ยวข้อง และแนวทางของกรมโยธาธิการและผังเมือง ส่วนอาคารบางประเภทมีข้อบังคับตามกฎกระทรวงกำหนดฐานรากของอาคารและพื้นดินที่รองรับอาคาร พ.ศ. 2566 รายงานต้องลงนามรับรองโดยวิศวกรโยธาผู้ได้รับใบอนุญาต (กว.) จึงใช้ยื่นขออนุญาตก่อสร้างได้

ชั้นดินใต้เท้าคุณซับซ้อนกว่าที่คิด

แม้ที่ดินสองแปลงจะอยู่ติดกัน ชั้นดินข้างใต้อาจแตกต่างกันอย่างมาก การตัดสินใจเลือกประเภทฐานรากและความยาวเสาเข็มโดยไม่มีข้อมูลชั้นดิน ก็เหมือนสั่งเสื้อตัดโดยไม่วัดตัว — และตามเอกสารความรู้ของกรมโยธาธิการและผังเมือง ข้อมูลชั้นดินจากพื้นที่ข้างเคียงใช้เป็นแนวทางได้เท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนการเจาะสำรวจในพื้นที่จริงได้ เพราะอาจผิดพลาดและไม่ปลอดภัย

แบบจำลองด้านล่างแสดงภาพรวมของวันเจาะสำรวจจริง เครื่องเจาะสามขาตั้งเหนือหลุม ทีมงานทดสอบ SPT และเก็บตัวอย่างดินเป็นช่วง ๆ ลงไปจนถึงชั้นดินแข็งหรือทรายแน่น ข้อมูลจากหลุมเจาะนี้คือสิ่งที่บอกว่าเสาเข็มของบ้านที่จะสร้างต้องยาวแค่ไหน

← เลื่อนดูภาพทั้งหมด →

5 เหตุผลหลักที่วิศวกรแนะนำให้เจาะสำรวจดิน

1. รู้ว่าเสาเข็มต้องลึกแค่ไหน — ไม่ใช่เดา

หัวใจของการออกแบบเสาเข็มคือต้องรู้ว่า "ชั้นดินแบกทาน (Bearing Stratum)" อยู่ลึกเท่าไร ซึ่งแต่ละพื้นที่ไม่เท่ากันและดูจากผิวดินไม่ได้เลย การเจาะสำรวจพร้อมทดสอบ SPT จะบอกตำแหน่งชั้นดินแข็ง/ทรายแน่นที่รับน้ำหนักได้จริง ถ้าใช้เสาเข็มสั้นเกินไป เสาเข็มจะ "ลอย" อยู่ในชั้นดินอ่อนและอาคารจะทรุดในภายหลัง อ่านวิธีแปลค่าความแน่นของดินได้ที่ SPT N-Value แปลผลยังไง และดูความลึกชั้นดินรายพื้นที่ทั่วประเทศที่ ดินอ่อนกรุงเทพ vs ต่างจังหวัด

2. เลือกประเภทฐานรากได้ถูกต้อง

สภาพดินต่างกัน วิธีฐานรากก็ต่างกัน บางพื้นที่ใช้เสาเข็มตอกได้ดี บางพื้นที่ต้องใช้เสาเข็มเจาะเพื่อลดผลกระทบต่ออาคารข้างเคียง และบางพื้นที่ดินแข็งพอที่จะใช้ฐานรากแผ่ (Spread Footing) ซึ่งประหยัดกว่ามาก — ทั้งหมดนี้ตัดสินได้จากข้อมูลเจาะสำรวจเท่านั้น

3. รู้ระดับน้ำใต้ดิน — ตัวแปรที่มองไม่เห็น

การเจาะสำรวจดินจะวัดระดับน้ำใต้ดิน (Ground Water Table) ซึ่งมีผลโดยตรงต่อกำลังรับแรงของดิน การออกแบบชั้นใต้ดิน ระบบกันซึม และแรงดันน้ำที่กระทำต่อโครงสร้าง โดยเฉพาะโครงการที่มีงานขุดลึก เช่น สระว่ายน้ำ บ่อเก็บน้ำ หรือชั้นใต้ดิน ถ้าไม่รู้ระดับน้ำใต้ดินล่วงหน้า อาจเจอปัญหาน้ำทะลักระหว่างก่อสร้างจนงานหยุดชะงัก

4. ประหยัดค่าก่อสร้างในระยะยาว

ข้อมูลชั้นดินที่ถูกต้องช่วยให้วิศวกรออกแบบฐานรากได้ "พอดี" ไม่น้อยเกินไปจนเสี่ยง และไม่มากเกินไปจนสิ้นเปลือง หลายโครงการที่มีข้อมูลดินครบถ้วนสามารถลดความยาวหรือจำนวนเสาเข็มลงได้โดยยังปลอดภัยตามมาตรฐาน — ค่าเจาะดินจึงมักถูกกว่าส่วนที่ประหยัดได้เสียอีก ในทางกลับกัน ถ้าไม่มีข้อมูลดิน วิศวกรจำเป็นต้องออกแบบแบบ "เผื่อไว้มาก" ตามค่ากำลังรับน้ำหนักแบบสมมุติ (Presumptive Bearing Value) ซึ่งกฎหมายกำหนดให้ใช้ค่าต่ำเพื่อความปลอดภัย ผลคือฐานรากใหญ่และแพงเกินจำเป็น — อ่านรายละเอียดที่ ไม่เจาะดินได้ไหม? ค่ารับน้ำหนักดินตามกฎหมายเมื่อไม่มีผลสำรวจ

5. ได้เอกสารที่ใช้ต่อได้จริง

รายงานเจาะดินที่รับรองโดยวิศวกรโยธาที่มีใบอนุญาต (กว.) สภาวิศวกร พร้อมลายเซ็นและเลขทะเบียน ใช้ประกอบการออกแบบ ยื่นขออนุญาตก่อสร้างกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้ และสถาบันการเงินหลายแห่งก็ขอประกอบการพิจารณาสินเชื่อโครงการมูลค่าสูง

กฎหมายบังคับให้เจาะสำรวจดินไหม?

กฎกระทรวงกำหนดฐานรากของอาคารและพื้นดินที่รองรับอาคาร พ.ศ. 2566 บังคับให้อาคารบางประเภท (เช่น อาคารสูง อาคารขนาดใหญ่พิเศษ) ต้องมีรายงานสำรวจดินประกอบรายการคำนวณ ส่วนบ้านพักอาศัยทั่วไปกฎหมายไม่ได้บังคับโดยตรง แต่ถ้าไม่มีผลเจาะสำรวจ วิศวกรต้องใช้ค่ากำลังรับน้ำหนักดินแบบสมมุติที่กฎหมายกำหนดไว้ต่ำมากเพื่อความปลอดภัย ทำให้ฐานรากแพงขึ้น — ในทางเศรษฐศาสตร์จึง "ควรเจาะอย่างยิ่ง" อ่านคำอธิบายข้อกฎหมายฉบับเต็ม เงื่อนไขค่ารับน้ำหนักดินเมื่อไม่เจาะ และตารางจำนวนหลุมสำหรับบ้าน ได้ที่ สร้างบ้าน 2 ชั้นต้องเจาะดินไหม? คำตอบจากวิศวกร

ต้องเจาะกี่หลุม ลึกเท่าไร?

จำนวนหลุมเจาะขึ้นกับขนาดอาคารและความแปรปรวนของชั้นดิน สำหรับบ้านพักอาศัยทั่วไปนิยมเจาะ 1–3 หลุม ส่วนอาคารขนาดใหญ่ โรงงาน หรือคลังสินค้า จะเพิ่มจำนวนหลุมตามพื้นที่อาคารเพื่อให้ครอบคลุมความแตกต่างของชั้นดินใต้ผังอาคาร ความลึกมาตรฐานสำหรับพื้นที่กรุงเทพฯ–ปริมณฑลมักเจาะถึงชั้นทรายแน่นที่ระดับประมาณ 21–30 เมตร

ตัวเลขที่เหมาะสมของแต่ละโครงการต้องให้วิศวกรเป็นผู้กำหนดตามลักษณะอาคารและพื้นที่จริง — ดูหลักเกณฑ์การกำหนดจำนวนหลุมและความลึกโดยละเอียดที่ เจาะสำรวจดินกี่หลุม ลึกเท่าไร?

ค่าเจาะสำรวจดินราคาเท่าไร?

ค่าบริการเจาะสำรวจดินสำหรับบ้านพักอาศัยของ SPN เริ่มต้นประมาณ 20,000–40,000 บาท (2–3 หลุม รวมการทดสอบในห้องปฏิบัติการพื้นฐานและรายงานที่รับรองโดยวิศวกร) ราคาจริงขึ้นกับจำนวนหลุม ความลึก และรายการทดสอบ Lab ที่ต้องการ

หมายเหตุ: ราคานี้ยังไม่รวมค่าเดินทางและค่าขนย้ายเครื่องมือ ซึ่งคิดเพิ่มตามระยะทางของหน้างาน — ดูโครงสร้างราคาโดยละเอียดตามประเภทอาคารที่ ราคาเจาะดินบ้านปี 2026 ดูขอบเขตบริการทั้งหมดที่ บริการเจาะสำรวจและทดสอบดิน หรือติดต่อรับใบเสนอราคาฟรีภายใน 24 ชม.

เจาะ vs ไม่เจาะ — ต่างกันอย่างไร?

ภาพด้านล่างเทียบ 3 กรณีบนชั้นดินแบบเดียวกัน ความต่างอยู่ที่ผู้ออกแบบ "รู้" หรือ "เดา" ความลึกของชั้นแบกทาน ส่วนตารางถัดไปสรุปความต่างในประเด็นอื่นทั้งหมด

← เลื่อนดูภาพทั้งหมด →

พื้นที่แบบไหนเสี่ยงสูง ยิ่งต้องเจาะ?

พื้นที่เสี่ยงสูงคือพื้นที่ที่ชั้นดินอ่อนหนาหรือแปรปรวนจนการเดาความยาวเสาเข็มผิดพลาดได้ง่าย วิศวกรแนะนำให้เจาะสำรวจทุกกรณีโดยไม่มีข้อยกเว้นในพื้นที่กลุ่มนี้:

• กรุงเทพฯ–ปริมณฑล — ชั้นดินเหนียวอ่อนกรุงเทพ (Bangkok Soft Clay) หนาประมาณ 12–15 เมตร รับน้ำหนักได้ต่ำมาก เสาเข็มต้องหยั่งถึงชั้นทรายแน่นที่ลึกกว่า 21 เมตร
• พื้นที่ริมแม่น้ำ ที่ลุ่ม ที่นาเดิม — ตะกอนดินอ่อนสะสมหนา และความหนาเปลี่ยนเร็วในระยะไม่กี่สิบเมตร
• ที่ดินถมใหม่ — ดินถมยังไม่แน่นตัว และน้ำหนักดินถมยังกดชั้นดินอ่อนข้างใต้ให้ทรุดต่อเนื่องอีกหลายปี
• จังหวัดที่ชั้นดินแปรปรวน — บางพื้นที่มีชั้นแข็งบางแทรกอยู่เหนือดินอ่อน (เจอ "ชั้นแข็งปลอม") ถ้าไม่เจาะจะไม่มีทางรู้

เราสรุปลักษณะชั้นดินรายภูมิภาค ความลึกเสาเข็มรายพื้นที่ และจุดที่ชั้นดินผิดปกติในกรุงเทพฯ ไว้ครบในบทความ ดินอ่อนกรุงเทพ vs ต่างจังหวัด — ทำไมต้องออกแบบฐานรากต่างกัน

ควรเจาะสำรวจดินตอนไหนของโครงการ?

ช่วงเวลาที่เหมาะสมที่สุดคือ "ก่อนออกแบบโครงสร้าง" — คือหลังจากได้ที่ดินและรู้ผังอาคารคร่าว ๆ แล้ว (ถ้ายังไม่ได้ซื้อที่ดิน การเจาะคัดกรองก่อนโอนก็ช่วยตัดสินใจได้ ดู ซื้อที่ดินเปล่า ควรเจาะดินก่อนไหม) แต่ก่อนที่วิศวกรจะเริ่มคำนวณฐานราก เพราะข้อมูลชั้นดินคือ input ตั้งต้นของการออกแบบ ถ้าเจาะหลังออกแบบเสร็จ อาจต้องรื้อแบบแก้ใหม่ทั้งชุดเมื่อพบว่าชั้นดินไม่เป็นไปตามที่สมมุติไว้ ส่วนกรณีซื้อบ้านมือสองหรือต่อเติมอาคารเดิมแล้วพบการทรุดตัว ก็เจาะสำรวจภายหลังได้เช่นกันเพื่อหาสาเหตุและออกแบบการแก้ไข — ดูแนวทางกรณีต่อเติมที่ ต่อเติมบ้านแล้วทรุด ต้องเจาะดินไหม?

เจาะสำรวจดินแล้วได้อะไรกลับมา?

ผลลัพธ์สุดท้ายของงานเจาะสำรวจดินคือ "รายงานเจาะสำรวจดิน" ที่รวบรวมข้อมูลภาคสนามและผลทดสอบในห้องปฏิบัติการ พร้อมข้อแนะนำทางวิศวกรรม รับรองโดยวิศวกรโยธาที่มีใบอนุญาต

สิ่งที่คุณได้รับเมื่องานเสร็จ:

• Boring Log — แผนภาพชั้นดินทีละชั้น ความหนา ลักษณะ สี ความแน่น (วิธีอ่าน Boring Log)
• ค่า SPT N-Value — ความแน่นของดินแต่ละระดับ ใช้ประเมินกำลังรับน้ำหนัก
• ระดับน้ำใต้ดิน — สำหรับออกแบบงานใต้ดินและระบบกันซึม
• ผล Lab Test — คุณสมบัติทางวิศวกรรมของดิน เช่น Atterberg's Limits, Unconfined Compression
• ข้อแนะนำทางวิศวกรรม — ประเภทฐานรากและความลึกเสาเข็มที่เหมาะสม

เลือกบริษัทเจาะสำรวจดินอย่างไรไม่ให้โดนหลอก?

คุณภาพของรายงานเจาะดินขึ้นกับบริษัทที่ทำ จุดที่ควรตรวจสอบก่อนจ้างคือ มีวิศวกรโยธาที่มีใบอนุญาต (กว.) เซ็นรับรองรายงานหรือไม่ ทำการทดสอบตามมาตรฐาน ASTM จริงหรือไม่ มีห้องปฏิบัติการทดสอบดินของตัวเองหรือส่งต่อ และมีผลงานอ้างอิงตรวจสอบได้หรือไม่ รายงานที่ไม่มีวิศวกรรับรองจะใช้ยื่นขออนุญาตก่อสร้างไม่ได้ และวิศวกรผู้ออกแบบก็นำไปใช้ต่อไม่ได้ — อ่านเช็คลิสต์ครบทั้ง 10 ข้อที่ วิธีเลือกบริษัทเจาะสำรวจดิน

ค่าเจาะดิน เทียบกับค่าซ่อมถ้าไม่ทำ