Last 10 Blow กับ Blow Count ต่างกันยังไง? เกณฑ์หยุดตอกเสาเข็มที่วิศวกรใช้จริง

Blow Count คืออะไร?

Blow Count คือจำนวนครั้งที่ตุ้ม (Hammer) ตอกลงบนหัวเสาเข็มเพื่อให้เสาเข็มจมลงไปในดินหนึ่งช่วงระยะที่กำหนด นิยมบันทึกเป็น "จำนวนครั้งต่อ 30 เซนติเมตร" หรือต่อฟุต ตลอดความลึกของการตอก

ค่านี้บอกความยากง่ายในการตอกแต่ละช่วงชั้นดิน เมื่อเสาเข็มผ่านชั้นดินอ่อน Blow Count จะต่ำ (จมง่าย) และเมื่อเข้าชั้นดินแข็งหรือชั้นทราย Blow Count จะสูงขึ้นอย่างชัดเจน วิศวกรใช้กราฟ Blow Count เทียบความลึกเพื่อดูว่าเสาเข็มเข้าถึงชั้นดินรับกำลัง (Bearing Layer) แล้วหรือยัง

• Blow Count ต่ำตลอด = เสาเข็มยังอยู่ในชั้นดินอ่อน อาจต้องตอกต่อ
• Blow Count เพิ่มขึ้นเร็ว = กำลังเข้าชั้นดินแข็ง
• Blow Count นับสะสมทั้งต้น = ใช้ประเมินพลังงานที่ใช้ตอกและสภาพเสาเข็ม

Last 10 Blow (Last Ten Blow) คืออะไร?

Last 10 Blow หรือ Last Ten Blow คือค่าระยะจมเฉลี่ยของเสาเข็มจากการตอก 10 ครั้งสุดท้าย มักรายงานเป็นหน่วย "มิลลิเมตรต่อ 10 ครั้ง" (mm/10 blows) เป็นการวัดที่ช่วงท้ายของการตอกเพื่อตัดสินว่าเสาเข็มแน่นพอจะหยุดตอกได้หรือยัง

ค่านี้สัมพันธ์โดยตรงกับ "Set" หรือระยะจมต่อการตอกหนึ่งครั้ง (mm/blow) ยิ่ง Last 10 Blow มีค่าน้อย (เสาเข็มแทบไม่จมลงแล้ว) ยิ่งบ่งชี้ว่าปลายเสาเข็มนั่งอยู่บนชั้นดินที่รับกำลังได้สูง

• Last 10 Blow ค่าน้อย = เสาเข็มจมน้อย ดินที่ปลายเข็มแน่น
• Last 10 Blow ค่ามาก = เสาเข็มยังจมได้เรื่อย ๆ ดินยังไม่แน่นพอ
• ใช้ควบคู่กับค่า Rebound (การเด้งกลับของหัวเข็ม) เพื่อประเมินพลังงานที่ถ่ายลงเสาเข็ม

ทำไม Last 10 Blow ถึงใช้เป็นเกณฑ์หยุดตอกเสาเข็ม?

Last 10 Blow ใช้เป็นเกณฑ์หยุดตอกเพราะเป็นตัวแทนสภาพ ณ ปลายการตอกจริง ที่หน้างานตอกเสาเข็มไม่สามารถวัดกำลังรับน้ำหนักตรง ๆ ได้ทันที วิศวกรจึงใช้ระยะจมต่อจำนวนครั้ง (Set) เป็นตัวแทน โดยอ้างอิงกับสูตรตอกเสาเข็ม (Pile Driving Formula เช่น Hiley Formula หรือ ENR)

หลักการคือ พลังงานจากตุ้มตอกส่วนหนึ่งเปลี่ยนเป็นงานที่ดันเสาเข็มจมลง (Set) หากเสาเข็มแทบไม่จมแล้ว แปลว่าดินต้านทานสูง ซึ่งสัมพันธ์กับกำลังรับน้ำหนักที่คาดหวังไว้ วิศวกรผู้ออกแบบจะเป็นผู้กำหนดค่า Set หรือ Last 10 Blow เป้าหมายของแต่ละโครงการ แล้วผู้ควบคุมงานจึงหยุดตอกเมื่อถึงเกณฑ์นั้น

ตารางเทียบ Blow Count กับ Last 10 Blow

ตารางนี้สรุปความต่างของสองค่าให้เห็นชัดในหน้าเดียว ทั้งนิยาม ช่วงที่วัด และการตีความค่ามาก–ค่าน้อย

จุดที่คนสับสนบ่อยที่สุดคือ "ทิศทางของค่า" — Blow Count ยิ่งมากยิ่งดี (ตอกยาก แปลว่าดินแข็ง) แต่ Last 10 Blow ยิ่งน้อยยิ่งดี (จมน้อย แปลว่าดินที่ปลายเข็มแน่น) สองค่านี้มองคนละมุมของเรื่องเดียวกัน

ข้อจำกัด — ทำไมเกณฑ์หยุดตอกอย่างเดียวไม่พอ?

Last 10 Blow และ Blow Count เป็นเพียง "ตัวชี้เบื้องต้น" ไม่ใช่การวัดกำลังรับน้ำหนักโดยตรง สูตรตอกเสาเข็มที่ใช้แปลงค่า Set เป็นกำลังรับน้ำหนักตั้งอยู่บนสมมติฐานหลายอย่าง (ประสิทธิภาพตุ้ม สภาพหัวเข็ม การสูญเสียพลังงาน) จึงมีความคลาดเคลื่อน

ข้อจำกัดสำคัญที่ควรรู้:

• สูตรตอกไม่แยกแรงแบกทานปลาย (End Bearing) กับแรงเสียดทานผิว (Skin Friction) ออกจากกัน
• ไม่บอกความสมบูรณ์ของเนื้อเสาเข็ม เช่น รอยแตก โพรง หรือคอคอด
• ดินบางชนิด เช่น ชั้นดินเหนียวอ่อนกรุงเทพฯ มีการคืนตัวของกำลัง (Soil Setup) ทำให้กำลังจริงเปลี่ยนไปตามเวลาหลังตอก
• ค่าที่ได้ขึ้นกับพลังงานตุ้มและฝีมือของผู้ควบคุมหน้างาน

ด้วยเหตุนี้ เกณฑ์หยุดตอกจึงต้องยืนยันด้วยการทดสอบกำลังรับน้ำหนักจริง วิธีที่นิยมและคุ้มค่าที่สุดคือ Dynamic Load Test (PDA) ซึ่งวัดพลังงานและแรงต้านจริงด้วยเซนเซอร์บนหัวเสาเข็ม แล้ววิเคราะห์ต่อด้วย CAPWAP ทำตามมาตรฐาน มยผ.1252-51 ผลที่ได้จะแยกแรงแบกทานปลายกับแรงเสียดทานผิวได้ และเชื่อถือได้กว่าการอ่านค่า Set เพียงอย่างเดียว หากต้องการวางแผนทดสอบ ดูรายละเอียดบริการ ทดสอบเสาเข็ม ของเราได้

สรุป

Blow Count บอกความก้าวหน้าและชั้นดินตลอดการตอก ส่วน Last 10 Blow ใช้เป็นเกณฑ์หยุดตอกที่ปลายทาง ทั้งคู่มีประโยชน์ในการควบคุมงานหน้างาน แต่เป็นตัวชี้เบื้องต้นที่ต้องยืนยันด้วย Dynamic Load Test (PDA) ตาม มยผ.1252-51 จึงจะมั่นใจได้ว่าเสาเข็มรับน้ำหนักได้ตามที่ออกแบบไว้จริง

อีกเรื่องที่ควรวางแผนควบคู่กันคือจังหวะเวลาทดสอบ เพราะเสาเข็มคอนกรีตต้องรอให้คอนกรีตมีอายุและกำลังเพียงพอก่อน อ่านเพิ่มที่ อายุคอนกรีตกับการทดสอบเสาเข็ม และดูว่าต้องทดสอบกี่ต้นถึงพอที่ ทดสอบเสาเข็มกี่ต้นถึงพอ