เวลาจ้างวิศวกรออกแบบหรือเซ็นรับรองแบบ หลายคนเข้าใจว่า "มีใบ กว. ก็เซ็นได้หมด" ความจริงคือใบอนุญาตวิศวกรแบ่งเป็นหลายระดับ และกฎหมายกำหนดชัดว่าแต่ละระดับรับผิดชอบงานได้ใหญ่แค่ไหน ถ้าให้วิศวกรเซ็นงานเกินระดับใบอนุญาต แบบชุดนั้นจะมีปัญหาตอนยื่นขออนุญาตก่อสร้างทันที บทความนี้สรุประดับใบอนุญาต ขอบเขตงานของแต่ละระดับตามข้อบังคับสภาวิศวกรฉบับปัจจุบัน และวิธีตรวจสอบใบอนุญาตด้วยตัวเอง
ระดับใบอนุญาตวิศวกรมีกี่ระดับ?
ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุมตาม พรบ.วิศวกร พ.ศ. 2542 แบ่งเป็น 4 ระดับ คือ ภาคีวิศวกร สามัญวิศวกร วุฒิวิศวกร และภาคีวิศวกรพิเศษ ออกโดยสภาวิศวกร (Council of Engineers, COE) โดยเริ่มจากระดับภาคีหลังจบการศึกษาและผ่านการทดสอบ แล้วเลื่อนระดับขึ้นตามประสบการณ์และผลงาน
← เลื่อนดูตารางทั้งหมด →
| ระดับ | ที่มาของระดับ | ขอบเขตงานออกแบบและคำนวณ (โยธา) |
|---|---|---|
| ภาคีวิศวกร | ระดับแรก — จบวิศวกรรมศาสตร์หลักสูตรที่สภาวิศวกรรับรอง และผ่านการทดสอบ | งานขนาดจำกัด เช่น อาคารสูงไม่เกิน 4 ชั้น ที่ไม่เป็นอาคารสาธารณะ |
| สามัญวิศวกร | เลื่อนจากภาคี เมื่อสะสมประสบการณ์และผลงานตามหลักเกณฑ์ แล้วผ่านการสอบเลื่อนระดับ | ทุกประเภทและทุกขนาด (งานให้คำปรึกษาทำได้เฉพาะการให้คำแนะนำ) |
| วุฒิวิศวกร | ระดับสูงสุด — เลื่อนจากสามัญด้วยประสบการณ์และผลงานระดับสูง | ทุกประเภทและทุกขนาด ไม่มีข้อจำกัด |
| ภาคีวิศวกรพิเศษ | ออกให้ผู้มีความรู้ความชำนาญเฉพาะงาน โดยไม่ต้องจบหลักสูตรที่รับรอง | เฉพาะงาน ตามที่ระบุไว้ในใบอนุญาตของแต่ละคน |
ระดับใบอนุญาตจึงเป็นสิ่งแรกที่ควรดูเมื่อจ้างออกแบบ ไม่ใช่แค่ว่า "มีใบ กว. หรือไม่" — งานบ้านพักอาศัยทั่วไปภาคีวิศวกรรับผิดชอบได้ แต่อาคารสาธารณะหรืออาคารสูงต้องเป็นสามัญหรือวุฒิวิศวกรเท่านั้น ภาพรวมของงานออกแบบทั้งหมดอ่านได้ที่ คู่มืองานออกแบบโครงสร้าง คสล. และวิศวกรรมโยธา
แต่ละระดับเซ็นแบบงานได้แค่ไหนตามข้อบังคับ 2566?
ขอบเขตงานของวิศวกรโยธาแต่ละระดับกำหนดไว้ในข้อบังคับสภาวิศวกร ว่าด้วยหลักเกณฑ์และคุณสมบัติของผู้ประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุมแต่ละระดับ สาขาวิศวกรรมโยธา พ.ศ. 2566 ซึ่งใช้แทนฉบับ พ.ศ. 2551 โดยวุฒิวิศวกรทำได้ทุกงานทุกขนาด สามัญวิศวกรทำได้ทุกงานทุกขนาดยกเว้นงานให้คำปรึกษาที่ทำได้เฉพาะการให้คำแนะนำ ส่วนภาคีวิศวกรถูกจำกัดขนาดงานไว้ชัดเจน ตัวอย่างสำคัญตามตาราง
← เลื่อนดูตารางทั้งหมด →
| ประเภทงาน | ภาคีวิศวกร | สามัญวิศวกร | วุฒิวิศวกร |
|---|---|---|---|
| งานวางโครงการ | ทำไม่ได้ | ทุกขนาด | ทุกขนาด |
| ออกแบบและคำนวณอาคาร | สูงไม่เกิน 4 ชั้น หรือชั้นละไม่เกิน 5 ม. และไม่เป็นอาคารสาธารณะ | ทุกขนาด | ทุกขนาด |
| ออกแบบโครงสร้างใต้ดิน กำแพงกันดิน | ลึก/สูงไม่เกิน 2.50 ม. | ทุกขนาด | ทุกขนาด |
| ออกแบบสะพาน | ไม่อยู่ในรายการที่ทำได้ | ทุกขนาด | ทุกขนาด |
| ควบคุมการก่อสร้างอาคาร | สูงไม่เกิน 8 ชั้น | ทุกขนาด | ทุกขนาด |
| ควบคุมการก่อสร้างสะพาน (ช่วงพาด) | ช่วงตอม่อไม่เกิน 12 ม. | ทุกขนาด | ทุกขนาด |
| งานพิจารณาตรวจสอบ / อำนวยการใช้ | ทุกขนาด | ทุกขนาด | ทุกขนาด |
| งานให้คำปรึกษา | ทำไม่ได้ | เฉพาะให้คำแนะนำ | ทุกขนาด |
ข้อสังเกตสำคัญคือขอบเขต "งานออกแบบ" กับ "งานควบคุมการก่อสร้าง" ของภาคีวิศวกรไม่เท่ากัน — ออกแบบอาคารได้ไม่เกิน 4 ชั้น แต่ควบคุมงานก่อสร้างได้ถึง 8 ชั้น ขณะที่งานวางโครงการและงานให้คำปรึกษาภาคีวิศวกรทำไม่ได้เลย ส่วนงานพิจารณาตรวจสอบและงานอำนวยการใช้ ภาคีวิศวกรทำได้ทุกขนาด รายการเต็มของภาคีวิศวกรยังมีอีกหลายหมวด เช่น คลังสินค้า-ไซโลไม่เกิน 1,000 ลบ.ม. เขื่อน-ฝายไม่เกิน 2.50 ม. ถังเก็บของไหลไม่เกิน 500 ลบ.ม. หอ-ปล่องไม่เกิน 15 ม. นั่งร้าน และแบบหล่อคอนกรีต — ดูรายการครบทุกข้อพร้อมคำอธิบายที่ ขอบเขตภาคีวิศวกรโยธา เซ็นแบบอะไรได้บ้าง
เอกสารที่วิศวกรต้องลงนามรับรองคู่กับแบบคือรายการคำนวณโครงสร้าง ซึ่งต้องเซ็นโดยวิศวกรระดับที่สอดคล้องกับขนาดงานเช่นกัน อ่านรายละเอียดได้ที่ รายการคำนวณโครงสร้างคืออะไร
พรบ.ควบคุมอาคารเกี่ยวข้องกับระดับใบอนุญาตอย่างไร?
พรบ.ควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 กำหนดให้การขออนุญาตก่อสร้างต้องยื่นแบบและรายการคำนวณที่มีวิศวกรผู้ได้รับใบอนุญาตลงนามรับรอง ส่วน พรบ.วิศวกร พ.ศ. 2542 กำหนดว่าวิศวกรคนนั้นต้องมีระดับใบอนุญาตที่ครอบคลุมขนาดงาน กฎหมายสองฉบับจึงทำงานคู่กัน — ฉบับแรกคุมตัวอาคาร ฉบับหลังคุมตัวผู้ประกอบวิชาชีพ
ในทางปฏิบัติ เมื่อยื่นขออนุญาตก่อสร้างต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เจ้าหน้าที่จะตรวจทั้งตัวแบบและผู้ลงนาม หากพบว่าวิศวกรผู้เซ็นมีระดับใบอนุญาตไม่ถึงขนาดงาน เช่น ภาคีวิศวกรเซ็นออกแบบอาคาร 6 ชั้น เอกสารชุดนั้นจะไม่ผ่านการพิจารณา ต้องกลับไปให้วิศวกรระดับที่ถูกต้องตรวจและลงนามใหม่ เสียเวลาทั้งโครงการ ขั้นตอนการยื่นทั้งหมดอ่านได้ที่ ขั้นตอนขออนุญาตก่อสร้าง
ฝั่งวิศวกรเองก็มีความเสี่ยงโดยตรง การประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุมโดยไม่มีใบอนุญาต หรือทำงานเกินขอบเขตระดับของตน เป็นความผิดตาม พรบ.วิศวกร พ.ศ. 2542 มีทั้งโทษอาญาและโทษทางจรรยาบรรณจากสภาวิศวกร งานออกแบบที่ทำอย่างถูกต้องตามระดับใบอนุญาตจึงเป็นการป้องกันความเสี่ยงให้ทั้งเจ้าของโครงการและตัววิศวกร ดูบริการได้ที่ ออกแบบวิศวกรรมโยธา
ตรวจสอบใบอนุญาตวิศวกรได้ที่ไหน?
ตรวจสอบได้ฟรีที่เว็บไซต์สภาวิศวกร coe.or.th โดยค้นจากชื่อ-นามสกุล หรือเลขทะเบียนใบอนุญาต ระบบจะแสดงระดับใบอนุญาต สาขาวิศวกรรม และสถานะใบอนุญาตว่ายังมีผลใช้งานหรือหมดอายุแล้ว
ก่อนจ้างออกแบบหรือให้ใครเซ็นรับรองแบบ แนะนำให้ตรวจ 3 อย่าง คือ ใบอนุญาตยังมีผลอยู่ ระดับครอบคลุมขนาดงานของเรา และสาขาตรงกับงาน (งานโครงสร้างอาคารคือสาขาวิศวกรรมโยธา) การตรวจใช้เวลาไม่กี่นาทีแต่ป้องกันปัญหาแบบไม่ผ่านการพิจารณาได้ทั้งโครงการ
เนื้อหาสรุปสาระสำคัญจากข้อบังคับสภาวิศวกรฯ สาขาวิศวกรรมโยธา พ.ศ. 2566 เพื่อความเข้าใจเบื้องต้นเท่านั้น ขอบเขตงานจริงมีรายละเอียดและเงื่อนไขเพิ่มเติมตามประเภทงาน ผู้ประกอบวิชาชีพและเจ้าของโครงการควรตรวจสอบข้อบังคับฉบับเต็มและกฎหมายที่เกี่ยวข้องฉบับปัจจุบันประกอบทุกครั้ง