คำถามยอดฮิตเวลาจะสร้างบ้านหรืออาคารคือ "งบเท่าไหร่" ผู้รับเหมาบางรายตอบด้วยราคาต่อตารางเมตร บางรายขอแบบไปถอด BOQ ก่อนแล้วค่อยเสนอราคา ตัวเลขสองแบบนี้ต่างกันอย่างไร ควรเชื่อตัวไหน บทความนี้อธิบายตั้งแต่ BOQ คืออะไร ขั้นตอนการถอดแบบประมาณราคา ไปจนถึงเหตุผลที่ต้องออกแบบให้เสร็จก่อนจึงจะรู้ราคาจริงได้
BOQ (Bill of Quantities) คืออะไร?
BOQ หรือบัญชีแสดงปริมาณงานและราคา คือเอกสารที่แจกแจงงานก่อสร้างทั้งโครงการออกเป็นรายการย่อย ระบุปริมาณ หน่วย ราคาวัสดุ และค่าแรงของแต่ละรายการจนได้ราคารวมทั้งหมด ได้มาจากการ "ถอดแบบ" คืออ่านแบบก่อสร้างแล้ววัดนับปริมาณงานจริงทีละหมวด ตั้งแต่งานเสาเข็มและฐานราก งานโครงสร้าง คสล. งานสถาปัตยกรรม ไปจนถึงงานระบบไฟฟ้า-ประปา
ในทางปฏิบัติ BOQ ถูกใช้ 3 จังหวะหลัก คือ ใช้ตั้งงบและตัดสินใจก่อนสร้าง ใช้เปรียบเทียบใบเสนอราคาผู้รับเหมาแต่ละรายแบบรายการต่อรายการ และใช้เป็นฐานเบิกจ่ายงวดงานระหว่างก่อสร้าง เอกสารตัวเดียวจึงคุมเงินได้ตลอดโครงการ ภาพรวมของงานออกแบบที่เป็นต้นทางของ BOQ อ่านได้ในบทความ คู่มืองานออกแบบโครงสร้าง คสล. และวิศวกรรมโยธา
BOQ ต่างจากการคิดราคาต่อตารางเมตรอย่างไร?
การคิดต่อตารางเมตรคือการประเมินคร่าว ๆ จากพื้นที่ใช้สอยคูณราคาเฉลี่ย ส่วน BOQ คือการถอดปริมาณจากแบบจริงทีละรายการ แบบแรกเร็วแต่คลาดเคลื่อนได้มาก แบบหลังละเอียดและใช้ผูกพันราคากับผู้รับเหมาได้ สรุปความต่างตามตาราง
| หัวข้อ | คิดต่อตารางเมตร | BOQ (ถอดแบบ) |
|---|---|---|
| วิธีคิด | พื้นที่ใช้สอย × ราคาเฉลี่ยต่อ ตร.ม. | ถอดปริมาณจากแบบทีละรายการ แล้วใส่ราคาวัสดุ + ค่าแรงต่อหน่วย |
| ความละเอียด | ตัวเลขก้อนเดียว ไม่เห็นรายละเอียด | เห็นทุกรายการ ทุกหมวดงาน พร้อมปริมาณและหน่วย |
| ความแม่นยำ | คลาดเคลื่อนได้มาก เพราะไม่สะท้อนสเปกวัสดุและรายละเอียดจริง | แม่นยำตามความสมบูรณ์ของแบบ ใช้ตกลงราคาจริงได้ |
| เอกสารที่ต้องมี | ไม่ต้องมีแบบ รู้แค่พื้นที่ก็คิดได้ | ต้องมีแบบก่อสร้างครบชุด + รายการประกอบแบบ |
| การนำไปใช้ | ตั้งงบเบื้องต้น ศึกษาความเป็นไปได้ | ประมูล เทียบราคาผู้รับเหมา ทำสัญญา เบิกงวดงาน |
| เหมาะกับช่วงไหน | ก่อนมีแบบ / ช่วงเริ่มคิดโครงการ | หลังออกแบบเสร็จ ก่อนเลือกผู้รับเหมา |
ทั้งสองวิธีไม่ได้แทนกัน แต่ใช้คนละจังหวะ — เริ่มคิดโครงการใช้ราคาต่อตารางเมตรตั้งงบหยาบ พอแบบเสร็จจึงถอด BOQ เพื่อรู้ตัวเลขจริง ปัญหาเกิดเมื่อนำราคาต่อตารางเมตรไปทำสัญญาเลย เพราะพอสร้างจริงสเปกไม่ตรงกับที่แต่ละฝ่ายนึกไว้ งานเพิ่ม-ลด (Variation Order) จะตามมาไม่จบ
ขั้นตอนการถอดแบบทำ BOQ มีอะไรบ้าง?
การทำ BOQ มี 4 ขั้นตอนหลัก คือ อ่านแบบ ถอดปริมาณ ใส่ราคาวัสดุและค่าแรง แล้วสรุปรวมเป็นเล่ม แต่ละขั้นตอนมีรายละเอียดดังนี้
- อ่านแบบและรายการประกอบแบบ: ตรวจแบบสถาปัตยกรรม โครงสร้าง และงานระบบให้ครบ ดูสเปกวัสดุที่กำหนด และเช็คว่าแบบแต่ละชุดสอดคล้องกันหรือไม่ จุดที่แบบขัดแย้งกันต้องสอบถามผู้ออกแบบก่อนถอด
- ถอดปริมาณงาน (Quantity Take-off): วัดนับปริมาณจากแบบทีละหมวด เช่น คอนกรีตกี่ลูกบาศก์เมตร เหล็กเสริมกี่กิโลกรัม ผนังก่อกี่ตารางเมตร แยกตามหมวดงานให้ตรวจสอบย้อนกลับได้
- ใส่ราคาวัสดุและค่าแรง: นำปริมาณคูณราคาต่อหน่วย โดยอ้างอิงราคาวัสดุในตลาดหรือบัญชีราคากลางที่หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเผยแพร่ แยกคอลัมน์ค่าวัสดุกับค่าแรงให้ชัด
- สรุปเล่ม BOQ: รวมทุกหมวดเป็นราคารวม บวกค่าดำเนินการ กำไร และภาษีตามโครงสร้างราคาที่ตกลง ได้เป็นเอกสารพร้อมใช้ประมูลหรือทำสัญญา
ทำไมต้องมีแบบและออกแบบโครงสร้างก่อนถึงทำ BOQ ได้?
เพราะ BOQ คือการถอดปริมาณจากแบบโดยตรง — ไม่มีแบบก็ไม่มีข้อมูลให้ถอด ปริมาณคอนกรีต เหล็กเสริม หรือขนาดฐานรากล้วนมาจากผลการออกแบบของวิศวกร ตราบใดที่ยังไม่ออกแบบโครงสร้าง ตัวเลขที่ได้จะเป็นเพียงการเดา
ลำดับที่ถูกต้องของงานจึงเริ่มจากการเจาะสำรวจดินเพื่อให้วิศวกรมีข้อมูลออกแบบฐานราก จากนั้นออกแบบสถาปัตยกรรมและโครงสร้างพร้อมจัดทำรายการคำนวณ เมื่อแบบครบชุดแล้วจึงถอด BOQ ได้ตัวเลขที่ตรงกับของจริง — ข้อมูลดินส่งผลต่อราคาโดยตรง เช่น ชั้นดินอ่อนลึกทำให้ต้องใช้เสาเข็มยาวขึ้น ปริมาณงานฐานรากใน BOQ ก็เปลี่ยนตาม ดูบริการได้ที่ เจาะสำรวจและทดสอบดิน และ ออกแบบวิศวกรรมโยธา
แบบที่สมบูรณ์ยังเป็นเอกสารชุดเดียวกับที่ใช้ยื่นขออนุญาตก่อสร้างต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง อ่านขั้นตอนได้ที่ ขั้นตอนขออนุญาตก่อสร้าง — ลงทุนออกแบบให้เสร็จก่อนจึงได้ทั้งใบอนุญาตและงบประมาณที่ควบคุมได้ในคราวเดียว
ใครควรเป็นคนทำ BOQ?
ผู้จัดทำ BOQ โดยทั่วไปคือผู้ประมาณราคา (Quantity Surveyor / Estimator) วิศวกร หรือสถาปนิกฝั่งผู้ออกแบบ ส่วนผู้รับเหมาแต่ละรายถอดแบบของตนเองเพื่อเสนอราคาแข่งขัน เจ้าของโครงการที่มี BOQ กลางของตัวเองจะเปรียบเทียบใบเสนอราคาได้อย่างยุติธรรม เห็นทันทีว่ารายการใดของรายใดถูกหรือแพงผิดปกติ
สำหรับงานบ้านพักอาศัย เจ้าของบ้านไม่จำเป็นต้องถอดแบบเองก็ได้ แต่ควรขอ BOQ จากผู้รับเหมาทุกรายที่เสนอราคา และให้ผู้ออกแบบหรือที่ปรึกษาช่วยตรวจว่ารายการครบและปริมาณสมเหตุสมผลหรือไม่ ค่าใช้จ่ายฝั่งการออกแบบซึ่งเป็นต้นทางของ BOQ อ่านได้ที่ ค่าออกแบบโครงสร้าง คสล. คิดราคายังไง
เนื้อหาในบทความอธิบายหลักการประมาณราคาเพื่อความเข้าใจเบื้องต้นเท่านั้น ราคาวัสดุ ค่าแรง และเงื่อนไขแต่ละโครงการแตกต่างกัน การจัดทำหรือรับรอง BOQ และการออกแบบอาคารแต่ละหลังต้องดำเนินการโดยผู้ประกอบวิชาชีพที่รับผิดชอบโครงการนั้นโดยตรง