BOQ คืออะไร ถอดแบบประมาณราคาต่างจากคิดต่อตารางเมตรอย่างไร

คำถามยอดฮิตเวลาจะสร้างบ้านหรืออาคารคือ "งบเท่าไหร่" ผู้รับเหมาบางรายตอบด้วยราคาต่อตารางเมตร บางรายขอแบบไปถอด BOQ ก่อนแล้วค่อยเสนอราคา ตัวเลขสองแบบนี้ต่างกันอย่างไร ควรเชื่อตัวไหน บทความนี้อธิบายตั้งแต่ BOQ คืออะไร ขั้นตอนการถอดแบบประมาณราคา ไปจนถึงเหตุผลที่ต้องออกแบบให้เสร็จก่อนจึงจะรู้ราคาจริงได้

BOQ (Bill of Quantities) คืออะไร?

BOQ หรือบัญชีแสดงปริมาณงานและราคา คือเอกสารที่แจกแจงงานก่อสร้างทั้งโครงการออกเป็นรายการย่อย ระบุปริมาณ หน่วย ราคาวัสดุ และค่าแรงของแต่ละรายการจนได้ราคารวมทั้งหมด ได้มาจากการ "ถอดแบบ" คืออ่านแบบก่อสร้างแล้ววัดนับปริมาณงานจริงทีละหมวด ตั้งแต่งานเสาเข็มและฐานราก งานโครงสร้าง คสล. งานสถาปัตยกรรม ไปจนถึงงานระบบไฟฟ้า-ประปา

ในทางปฏิบัติ BOQ ถูกใช้ 3 จังหวะหลัก คือ ใช้ตั้งงบและตัดสินใจก่อนสร้าง ใช้เปรียบเทียบใบเสนอราคาผู้รับเหมาแต่ละรายแบบรายการต่อรายการ และใช้เป็นฐานเบิกจ่ายงวดงานระหว่างก่อสร้าง เอกสารตัวเดียวจึงคุมเงินได้ตลอดโครงการ ภาพรวมของงานออกแบบที่เป็นต้นทางของ BOQ อ่านได้ในบทความ คู่มืองานออกแบบโครงสร้าง คสล. และวิศวกรรมโยธา

BOQ ต่างจากการคิดราคาต่อตารางเมตรอย่างไร?

การคิดต่อตารางเมตรคือการประเมินคร่าว ๆ จากพื้นที่ใช้สอยคูณราคาเฉลี่ย ส่วน BOQ คือการถอดปริมาณจากแบบจริงทีละรายการ แบบแรกเร็วแต่คลาดเคลื่อนได้มาก แบบหลังละเอียดและใช้ผูกพันราคากับผู้รับเหมาได้ สรุปความต่างตามตาราง

← เลื่อนดูตารางทั้งหมด →

เปรียบเทียบการประมาณราคาแบบ BOQ กับการคิดต่อตารางเมตร

หัวข้อ	คิดต่อตารางเมตร	BOQ (ถอดแบบ)
วิธีคิด	พื้นที่ใช้สอย × ราคาเฉลี่ยต่อ ตร.ม.	ถอดปริมาณจากแบบทีละรายการ แล้วใส่ราคาวัสดุ + ค่าแรงต่อหน่วย
ความละเอียด	ตัวเลขก้อนเดียว ไม่เห็นรายละเอียด	เห็นทุกรายการ ทุกหมวดงาน พร้อมปริมาณและหน่วย
ความแม่นยำ	คลาดเคลื่อนได้มาก เพราะไม่สะท้อนสเปกวัสดุและรายละเอียดจริง	แม่นยำตามความสมบูรณ์ของแบบ ใช้ตกลงราคาจริงได้
เอกสารที่ต้องมี	ไม่ต้องมีแบบ รู้แค่พื้นที่ก็คิดได้	ต้องมีแบบก่อสร้างครบชุด + รายการประกอบแบบ
การนำไปใช้	ตั้งงบเบื้องต้น ศึกษาความเป็นไปได้	ประมูล เทียบราคาผู้รับเหมา ทำสัญญา เบิกงวดงาน
เหมาะกับช่วงไหน	ก่อนมีแบบ / ช่วงเริ่มคิดโครงการ	หลังออกแบบเสร็จ ก่อนเลือกผู้รับเหมา

ทั้งสองวิธีไม่ได้แทนกัน แต่ใช้คนละจังหวะ — เริ่มคิดโครงการใช้ราคาต่อตารางเมตรตั้งงบหยาบ พอแบบเสร็จจึงถอด BOQ เพื่อรู้ตัวเลขจริง ปัญหาเกิดเมื่อนำราคาต่อตารางเมตรไปทำสัญญาเลย เพราะพอสร้างจริงสเปกไม่ตรงกับที่แต่ละฝ่ายนึกไว้ งานเพิ่ม-ลด (Variation Order) จะตามมาไม่จบ

ขั้นตอนการถอดแบบทำ BOQ มีอะไรบ้าง?

การทำ BOQ มี 4 ขั้นตอนหลัก คือ อ่านแบบ ถอดปริมาณ ใส่ราคาวัสดุและค่าแรง แล้วสรุปรวมเป็นเล่ม แต่ละขั้นตอนมีรายละเอียดดังนี้

1. อ่านแบบและรายการประกอบแบบ: ตรวจแบบสถาปัตยกรรม โครงสร้าง และงานระบบให้ครบ ดูสเปกวัสดุที่กำหนด และเช็คว่าแบบแต่ละชุดสอดคล้องกันหรือไม่ จุดที่แบบขัดแย้งกันต้องสอบถามผู้ออกแบบก่อนถอด
2. ถอดปริมาณงาน (Quantity Take-off): วัดนับปริมาณจากแบบทีละหมวด เช่น คอนกรีตกี่ลูกบาศก์เมตร เหล็กเสริมกี่กิโลกรัม ผนังก่อกี่ตารางเมตร แยกตามหมวดงานให้ตรวจสอบย้อนกลับได้
3. ใส่ราคาวัสดุและค่าแรง: นำปริมาณคูณราคาต่อหน่วย โดยอ้างอิงราคาวัสดุในตลาดหรือบัญชีราคากลางที่หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเผยแพร่ แยกคอลัมน์ค่าวัสดุกับค่าแรงให้ชัด
4. สรุปเล่ม BOQ: รวมทุกหมวดเป็นราคารวม บวกค่าดำเนินการ กำไร และภาษีตามโครงสร้างราคาที่ตกลง ได้เป็นเอกสารพร้อมใช้ประมูลหรือทำสัญญา

← เลื่อนดูภาพทั้งหมด →

ตัวอย่างตาราง BOQ (ใบ BOQ) หน้าตาเป็นแบบไหน?

ใบ BOQ หนึ่งแถวประกอบด้วย รายการงาน ปริมาณ หน่วย ราคาวัสดุต่อหน่วย ค่าแรงต่อหน่วย และราคารวมของรายการนั้น แล้วจัดกลุ่มเป็นหมวดงาน เช่น งานเสาเข็ม งานโครงสร้าง งานสถาปัตยกรรม งานระบบ ตัวอย่างด้านล่างเป็นหมวดงานโครงสร้างของบ้านพักอาศัย 2 ชั้นสมมติ เพื่อให้เห็นรูปแบบเอกสารจริง

← เลื่อนดูตารางทั้งหมด →

ตัวอย่างใบ BOQ หมวดงานโครงสร้าง (ตัวเลขสมมติทั้งหมด เพื่อแสดงรูปแบบเอกสารเท่านั้น)

ลำดับ	รายการ	ปริมาณ	หน่วย	วัสดุ/หน่วย	ค่าแรง/หน่วย	รวม (บาท)
1	เสาเข็มคอนกรีตอัดแรง I-22 ยาว 21 ม. (รวมตอก)	30	ต้น	6,000	1,500	225,000
2	คอนกรีตโครงสร้าง กำลังอัด 240 ksc	85	ลบ.ม.	2,200	500	229,500
3	เหล็กเสริม SD40	9,500	กก.	24	4	266,000
4	ไม้แบบ + ค้ำยัน	560	ตร.ม.	180	120	168,000
5	ทรายถมปรับระดับ บดอัดแน่น	45	ลบ.ม.	350	80	19,350
รวมหมวดงานโครงสร้าง						907,850

⚠️ ตัวเลขทุกช่องในตารางเป็นตัวเลขสมมติ ราคาวัสดุและค่าแรงจริงขึ้นกับสเปก พื้นที่ ช่วงเวลา และผู้รับเหมาแต่ละราย ห้ามนำไปใช้อ้างอิงราคาตลาด — จุดที่ควรสังเกตคือโครงสร้างของเอกสาร ทุกรายการตรวจสอบย้อนกลับไปที่แบบได้ และแยกค่าวัสดุกับค่าแรงออกจากกัน ทำให้เทียบใบเสนอราคาผู้รับเหมาได้ทีละบรรทัดว่ารายใดแพงที่วัสดุหรือแพงที่ค่าแรง

ทำไมต้องมีแบบและออกแบบโครงสร้างก่อนถึงทำ BOQ ได้?

เพราะ BOQ คือการถอดปริมาณจากแบบโดยตรง — ไม่มีแบบก็ไม่มีข้อมูลให้ถอด ปริมาณคอนกรีต เหล็กเสริม หรือขนาดฐานรากล้วนมาจากผลการออกแบบของวิศวกร ตราบใดที่ยังไม่ออกแบบโครงสร้าง ตัวเลขที่ได้จะเป็นเพียงการเดา

ลำดับที่ถูกต้องของงานจึงเริ่มจากการเจาะสำรวจดินเพื่อให้วิศวกรมีข้อมูลออกแบบฐานราก จากนั้นออกแบบสถาปัตยกรรมและโครงสร้างพร้อมจัดทำรายการคำนวณ เมื่อแบบครบชุดแล้วจึงถอด BOQ ได้ตัวเลขที่ตรงกับของจริง — ข้อมูลดินส่งผลต่อราคาโดยตรง เช่น ชั้นดินอ่อนลึกทำให้ต้องใช้เสาเข็มยาวขึ้น ปริมาณงานฐานรากใน BOQ ก็เปลี่ยนตาม ดูบริการได้ที่ เจาะสำรวจและทดสอบดิน และ ออกแบบวิศวกรรมโยธา

แบบที่สมบูรณ์ยังเป็นเอกสารชุดเดียวกับที่ใช้ยื่นขออนุญาตก่อสร้างต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง อ่านขั้นตอนได้ที่ ขั้นตอนขออนุญาตก่อสร้าง — ลงทุนออกแบบให้เสร็จก่อนจึงได้ทั้งใบอนุญาตและงบประมาณที่ควบคุมได้ในคราวเดียว

ใครควรเป็นคนทำ BOQ?

ผู้จัดทำ BOQ โดยทั่วไปคือผู้ประมาณราคา (Quantity Surveyor / Estimator) วิศวกร หรือสถาปนิกฝั่งผู้ออกแบบ ส่วนผู้รับเหมาแต่ละรายถอดแบบของตนเองเพื่อเสนอราคาแข่งขัน เจ้าของโครงการที่มี BOQ กลางของตัวเองจะเปรียบเทียบใบเสนอราคาได้อย่างยุติธรรม เห็นทันทีว่ารายการใดของรายใดถูกหรือแพงผิดปกติ

สำหรับงานบ้านพักอาศัย เจ้าของบ้านไม่จำเป็นต้องถอดแบบเองก็ได้ แต่ควรขอ BOQ จากผู้รับเหมาทุกรายที่เสนอราคา และให้ผู้ออกแบบหรือที่ปรึกษาช่วยตรวจว่ารายการครบและปริมาณสมเหตุสมผลหรือไม่ ค่าใช้จ่ายฝั่งการออกแบบซึ่งเป็นต้นทางของ BOQ อ่านได้ที่ ค่าออกแบบโครงสร้าง คสล. คิดราคายังไง