สร้างบ้าน 2 ชั้นต้องเจาะดินไหม?
คำตอบจากวิศวกร

คำตอบสั้นๆ: ควรเจาะอย่างยิ่ง แม้กฎหมายจะไม่บังคับ

ในมุมวิศวกรรม การเจาะสำรวจดินก่อนสร้างบ้าน 2 ชั้น ควรทำเสมอ โดยเฉพาะในพื้นที่กรุงเทพมหานคร ปริมณฑล และจังหวัดที่มีดินอ่อน เช่น สมุทรปราการ นนทบุรี ปทุมธานี อยุธยา และพื้นที่ริมแม่น้ำต่างๆ

กฎหมายว่าอย่างไร?

สำหรับบ้านพักอาศัยทั่วไป (สูง 1–3 ชั้น และไม่ได้อยู่ในโครงการหมู่บ้านจัดสรรขนาดใหญ่) สรุปสาระสำคัญตาม กฎกระทรวงกำหนดฐานรากของอาคารและพื้นดินที่รองรับอาคาร พ.ศ. 2566 ได้ดังนี้

1. กฎหมาย "ไม่บังคับ" ให้บ้านทั่วไปต้องเจาะสำรวจดิน

ตามกฎกระทรวงฉบับนี้ (ข้อ 5) ไม่ได้บังคับให้บ้านพักอาศัยทั่วไปแนบรายงานการสำรวจดินในการยื่นขออนุญาตก่อสร้าง โดยจะบังคับใช้อย่างเด็ดขาดเฉพาะ อาคารสูง อาคารขนาดใหญ่พิเศษ อาคารควบคุมการใช้ที่สูงตั้งแต่ 4 ชั้นขึ้นไป และอาคารสูงตั้งแต่ 4 ชั้นขึ้นไปในโครงการหมู่บ้านจัดสรร เท่านั้น

2. แต่มี "ข้อจำกัดเชิงลงโทษ" หากไม่เจาะดิน

กฎกระทรวงฉบับเดียวกัน (ข้อ 7) บังคับให้วิศวกรผู้ออกแบบต้องใช้ ค่ากำลังรับน้ำหนักของดินที่ต่ำมาก มาคำนวณแทน เพื่อเผื่อความปลอดภัยขั้นสูงสุด เช่น หากคาดว่าเป็นดินอ่อนให้ใช้หน่วยแรงแบกทานได้ไม่เกิน 20 กิโลปาสกาล หรือแม้แต่หินแข็งสภาพสดก็ให้ใช้ได้ไม่เกิน 250 กิโลปาสกาล (ประมาณ 25 เมตริกตันต่อตารางเมตร)

3. ผลกระทบที่ตามมา (ทำไมจึงควรเจาะ)

เมื่อวิศวกรถูกบังคับให้ใช้ค่ารับน้ำหนักดินที่ต่ำมากในการคำนวณ จะต้องออกแบบฐานรากแบบเผื่อเหลือเผื่อขาด (Over-design) เช่น ใช้เสาเข็มที่ยาวเกินจริง หรือทำฐานรากแผ่ขนาดใหญ่และหนากว่าปกติ ทำให้ค่าวัสดุก่อสร้าง (คอนกรีต เหล็ก เสาเข็ม) บานปลายและ แพงกว่าค่าจ้างเจาะสำรวจดินหลายเท่าตัว

3 เหตุผลที่บ้าน 2 ชั้นควรเจาะดิน แม้ไม่บังคับ

1. รู้ความยาวเสาเข็มที่เหมาะสม

ในกรุงเทพฯ ชั้นทรายแน่นที่รับน้ำหนักเสาเข็มได้ดี อยู่ที่ความลึก 21-25 เมตร ในหลายพื้นที่ แต่บางจุดของกรุงเทพฯ เช่น ฝั่งธนบุรี อาจต้องลึกถึง 28-30 เมตร ตามแนวทาง วสท. การเจาะจะหยุดเมื่อพบชั้นทรายแน่นที่มีค่า SPT N-Value มากกว่า 35 ต่อเนื่องกันไม่น้อยกว่า 3 เมตร การใช้เสาเข็มสั้นเกินไป (เช่น 18 เมตร) จะทำให้บ้านทรุด

2. ป้องกันบ้านทรุดไม่สม่ำเสมอ (Differential Settlement)

ถึงแม้บ้านจะทรุด แต่ถ้าทรุดเท่ากันทุกจุดก็อาจไม่เห็นปัญหา ปัญหาเกิดเมื่อ ทรุดไม่เท่ากัน ทำให้:

• ผนังร้าวเป็นแนวเฉียง (rebar crack) ที่ซ่อมยาก
• กระเบื้องพื้นแตก ปูนพื้นล่อน
• ประตูและหน้าต่างปิดไม่สนิท
• ระบบประปาและท่อรั่ว เนื่องจากท่อใต้พื้นแตก

3. ประหยัดค่าซ่อมระยะยาว

ค่าเจาะสำรวจดินบ้านพักอาศัย 20,000-40,000 บาท เปรียบเทียบกับ:

• ค่าซ่อมรอยร้าวผนัง: 50,000-150,000 บาทต่อครั้ง
• ค่าเสริมฐานราก (Underpinning): 300,000-1,000,000+ บาท
• ค่าเสียโอกาส (อยู่ไม่ได้ระหว่างซ่อม): ประเมินค่าไม่ได้

กรณีที่ "อาจ" ไม่จำเป็นต้องเจาะดิน

มีบางกรณีที่อาจพิจารณาข้ามได้ แต่ ต้องประเมินอย่างรอบคอบโดยวิศวกร:

• มีรายงานเจาะดินของโครงการข้างเคียง (ระยะใกล้กว่า 50 เมตร) ที่ทำมาในช่วง 3-5 ปีหลังนี้
• พื้นที่ตั้งอยู่บนเนินเขาหรือพื้นที่ดินแข็ง (เช่น ภาคเหนือ ภาคอีสาน) ที่มีหินอยู่ใกล้ผิวดิน
• เป็นบ้านชั้นเดียวขนาดเล็ก (พื้นที่น้อยกว่า 100 ตร.ม.) บนพื้นที่ดินแข็งชัดเจน

เจาะดินบ้าน 2 ชั้น ต้องเจาะกี่หลุม กี่เมตร?

ขนาดบ้าน	จำนวนหลุม	ความลึก	ราคาประมาณ
บ้านเดี่ยว 100-150 ตร.ม.	2-3 หลุม	20-30 เมตร	20,000-30,000 บาท
บ้านเดี่ยว 150-250 ตร.ม.	2-3 หลุม	20-30 เมตร	30,000-50,000 บาท
บ้านเดี่ยว 250-400 ตร.ม.	3-4 หลุม	20-30 เมตร	50,000-80,000 บาท
บ้านหรู 400+ ตร.ม.	4+ หลุม	30+ เมตร	80,000+ บาท

* ราคาขึ้นอยู่กับพื้นที่และความยากของงาน อาจเปลี่ยนแปลงได้ ติดต่อ SPN เพื่อขอใบเสนอราคาที่แม่นยำ

* ความลึกอ้างอิงแนวทาง วสท. 2551 / มยผ. — เจาะจนถึงชั้นทรายแน่น (SPT N-Value มากกว่า 35 ต่อเนื่องไม่น้อยกว่า 3 เมตร) บ้าน 2 ชั้นมักเจาะลึกราว 20–30 ม. (กทม. ส่วนใหญ่ ~25–30 ม. ต่างจังหวัดราว 25 ม.) และแนะนำขั้นต่ำราว 3 หลุมเมื่อชั้นดินไม่สม่ำเสมอ

อยากดูช่วงราคาของอาคารประเภทอื่น เช่น ทาวน์เฮ้าส์ อาคารพาณิชย์ คอนโด หรือโรงงาน? อ่าน ราคาเจาะดินบ้านปี 2026 — คู่มือคำนวณงบประมาณ ฉบับเต็ม

เจาะดินบ้าน ใช้เวลานานแค่ไหน?

• วันที่ 1-2: ทีมงานลงพื้นที่ ติดตั้งอุปกรณ์เจาะ เริ่มเก็บตัวอย่างดิน
• วันที่ 3-4: เจาะเสร็จ ส่งตัวอย่างเข้าห้อง Lab
• วันที่ 5-12: ห้อง Lab ทำการทดสอบ Water Content, Atterberg Limits, Unconfined Compression
• วันที่ 13-14: วิศวกรวิเคราะห์ จัดทำ Boring Log และข้อแนะนำการออกแบบฐานราก

รวมระยะเวลา 2 สัปดาห์ ถ้าวางแผนก่อนเริ่มก่อสร้าง 1 เดือน ก็จะไม่กระทบโครงการ

สรุป: ควรเจาะดินก่อนสร้างบ้าน 2 ชั้น

แม้ว่ากฎหมายจะไม่ได้บังคับให้บ้าน 2 ชั้นทุกหลังต้องมีรายงานเจาะดิน แต่ในมุมความปลอดภัยและความคุ้มค่าระยะยาว การลงทุนกับการเจาะดิน 20,000-40,000 บาท เพื่อบ้านที่คุณจะอยู่ 30-50 ปี เป็นการลงทุนที่คุ้มค่ามาก

หากคุณกำลังวางแผนสร้างบ้านในพื้นที่กรุงเทพมหานครและปริมณฑล หรือพื้นที่ที่มีลักษณะดินอ่อน ทีมวิศวกร SPN Soil Engineering ยินดีให้คำปรึกษาและประเมินความจำเป็นของการเจาะดินสำหรับโครงการของคุณ ฟรีไม่มีค่าใช้จ่าย